Bu test neyi ölçer? Bu öz değerlendirme, Dünya Sağlık Örgütü ile birlikte geliştirilen Yetişkin DEHB Kendi Bildirim Ölçeği'nin (ASRS v1.1) altı soruluk tarama bölümünü temel alır. Altı soru, yetişkinlerde DEHB ile en güçlü ilişki gösteren belirtileri sorgular: işi tamamlamakta, düzen kurmakta ve hatırlamakta güçlük, zihinsel çaba gerektiren işleri erteleme, kıpırdanma ve iç huzursuzluk.
Önemli bir çerçeve: DEHB tanısı çevrimiçi bir testle konamaz. Tanı; belirtilerin çocukluktan beri var olup olmadığını, birden fazla ortamda görülüp görülmediğini ve benzer tablo yaratabilecek durumları değerlendiren bir klinik görüşme gerektirir.
Nasıl uygulanır?
Altı sorunun her birini son altı ayı düşünerek yanıtlayın. Yanıt seçenekleri "Hiçbir zaman" ile "Çok sık" arasında değişir. İstisnai bir dönemi değil, genel olarak nasıl olduğunuzu düşünün.
Puanlama nasıl yorumlanır?
Özgün ölçekte her soru için belirli bir eşik vardır: ilk üç soruda "Bazen" ve üzeri, son üç soruda "Sık sık" ve üzeri yanıtlar eşiği geçmiş sayılır. Eşiği geçen yanıt sayısı dört ya da daha fazlaysa, belirtiler yetişkin DEHB ile uyumlu olabilecek bir örüntü gösterir ve ayrıntılı bir değerlendirme önerilir. Sonuç ekranındaki puan, eşiği geçen yanıt sayınızdır (0 ile 6 arası).
Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez
Eşiğin üzerinde bir sonuç "değerlendirmeye değer bir örüntü var" demektir. Göstermediği şey şudur: bu bir tanı değildir. Kaygı, depresyon, uykusuzluk, yoğun stres ve bazı bedensel durumlar da dikkat güçlüğü yaratabilir. Eşiğin altında bir sonuç da DEHB'yi kesin olarak dışlamaz.
Kimler için uygundur?
Bu tarama 18 yaş üstü yetişkinler için geliştirilmiştir. Çocuk ve ergenlerde DEHB değerlendirmesi farklı araçlar ve aile ile okuldan alınan bilgilerle yapılır.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
Dikkat ve düzen güçlükleri çocukluktan beri sürüyorsa ve iş, okul ya da ilişkilerinizi belirgin biçimde etkiliyorsa ilk adım bir psikiyatristle görüşmektir. Türkiye'de yetişkin DEHB tanısını ve ilaç tedavisi kararını psikiyatrist verir; değerlendirme sürecinde MOXO gibi bilgisayar ortamında uygulanan dikkat testleri de istenebilir. Tanı netleştikten sonra, DEHB ile birlikte yaşanan erteleme, düzen kurma güçlüğü, kaygı ve öz eleştiri gibi konularda psikoterapi desteği planlanabilir. DEHB'nin ne olduğunu DEHB nedir yazısında ayrıntılı anlattım.
