Nasıl uygulanır?
Her soruda, son dört hafta içinde o belirtinin sizi ne kadar rahatsız ettiğini seçin: "Hiç rahatsız etmedi" (0 puan), "Biraz rahatsız etti" (1 puan) ya da "Çok rahatsız etti" (2 puan). Toplam puan 0 ile 30 arasında değişir. Adet sancısıyla ilgili soru kadınlar içindir; erkekler bu soruda "Hiç rahatsız etmedi" seçeneğini işaretler. Test birkaç dakika sürer.
Puanınız nasıl yorumlanır?
| Toplam puan | Bedensel belirti düzeyi |
|---|---|
| 0 ile 4 | Minimal |
| 5 ile 9 | Düşük |
| 10 ile 14 | Orta |
| 15 ile 30 | Yüksek |
Bu aralıklar, ölçeği geliştiren araştırmacıların belirlediği 5, 10 ve 15 kesme puanlarına dayanır; bu puanlar düşük, orta ve yüksek bedensel belirti düzeyini ayırır (Kroenke ve ark., 2002; Kroenke ve ark., 2010). Almanya'da beş binden fazla kişiyle yapılan temsilî bir toplum araştırmasında ortalama puan kadınlarda 4,3, erkeklerde 3,4 bulunmuştur (Kocalevent ve ark., 2013). PHQ'nun bedensel, kaygı ve depresif belirtiler formunun Türkçe sürümünün geçerli ve güvenilir olduğu gösterilmiştir (Yazıcı Güleç ve ark., 2012).
Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez?
Ölçeğin geliştirildiği altı bin hastalık çalışmada, PHQ-15 puanı yükseldikçe günlük işlevsellik basamak basamak azaldı; belirtilere bağlı güçlük, iş günü kaybı ve sağlık hizmeti kullanımı arttı (Kroenke ve ark., 2002). Yani yüksek puan, bedensel belirtilerin hayatınızı ne kadar zorlaştırdığına dair önemli bir işarettir. Göstermediği şey şudur: belirtilerin nedenini ya da bir hastalığı göstermez; somatik belirti bozukluğu, panik bozukluk ya da başka bir tanı koymaz.
Bedensel belirtiler, depresyon ve kaygı çoğu zaman birlikte görülür (Kroenke ve ark., 2010). Bedensel belirtilere endişe ve gerginlik eşlik ediyorsa anksiyete testi, isteksizlik ve çökkünlük eşlik ediyorsa depresyon testi fikir verebilir.
Bedensel belirtiler kaygıyla ilişkili olabilir mi?
Evet. Tıbbi bir neden dışlandıktan sonra da sürebilen çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma ya da boğazda düğümlenme hissi kaygının bedendeki karşılığı olabilir. Panik atakta bu belirtilerin neden ortaya çıktığını panik atağın bedensel belirtileri yazısında, boğazdaki takılma hissini boğazda yumru hissi yazısında anlattım. Kaygının genel işleyişi için anksiyete rehberine bakabilirsiniz.
Bedensel belirtiler nasıl ele alınır?
İlk adım her zaman tıbbi değerlendirmedir. Belirtileri açıklayan bir hastalık bulunmadığı hâlde şikâyetler sürüyorsa, araştırmalar kişinin etkin biçimde katıldığı yaklaşımları öne çıkarıyor: işlevsel bedensel yakınmalarla ilgili sistematik derlemelere dayanan bir değerlendirmede egzersiz ve psikoterapi gibi aktif yöntemler, pasif fiziksel uygulamalardan daha etkili göründü (Henningsen ve ark., 2007). Aynı değerlendirme, bedensel ve psikolojik bakış açılarının dengeli biçimde birlikte ele alınmasını ve hekimle düzenli, güvene dayalı bir ilişkiyi önemli buluyor. İlaç tedavisi gerekip gerekmediğine hekim karar verir.
Kimler için uygundur?
Bu test 18 yaş üstü yetişkinler için uygundur. Çocuk ve ergenlerde bedensel yakınmalar önce çocuk hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
Yeni başlayan, giderek artan ya da sizi endişelendiren her bedensel belirti için önce bir hekime başvurun. Tıbbi değerlendirmeler yapıldığı hâlde belirtiler sürüyorsa, işinizi ve ilişkilerinizi etkiliyorsa ya da belirtiler hakkındaki kaygı gününüzün büyük bölümünü kaplıyorsa bir klinik psikologla görüşmeniz yerinde olur. Kimden destek alacağınızdan emin değilseniz psikolog mu psikiyatrist mi yazısı yol gösterebilir.



