Boğazınızda bir şey takılı kalmış gibi hissediyorsunuz. Yutkunuyorsunuz, geçmiyor. Su içiyorsunuz, bir süre rahatlıyor, sonra yine geliyor. Üstelik bu his en çok stresli günlerde ya da bir şeyi kafaya taktığınızda artıyor. Bu deneyim oldukça yaygındır ve çoğu zaman kaygıyla yakından ilişkilidir. Bu yazıda anksiyetenin boğazda yumru hissine nasıl yol açtığını, hangi durumlarda mutlaka doktora gidilmesi gerektiğini ve bu hissi hafifletmek için neler yapılabileceğini ele alıyoruz.
Boğazda yumru hissi nedir? Anksiyete buna yol açar mı?
Evet, yapabilir. Kaygı, boğazda bir yumru, düğüm, sıkışma ya da yabancı cisim varmış gibi bir hisse yol açabilir. Tıp literatüründe bu hisse globus ya da globus hissi denir. Eskiden "globus hystericus" olarak adlandırılırdı; bugün bu ad, hissin yalnızca ruhsal kökenli olduğu yanılgısını beslediği için artık kullanılmamaktadır.
Globus, boğazda ağrısız bir dolgunluk ya da yumru hissidir. Kişi çoğu zaman bunu "boğazım düğümlendi", "lokma takılmış gibi", "boğazım daralıyor" diye anlatır. Önemli bir özellik şudur: his genellikle yemek yerken değil, öğün aralarında ve özellikle kuru yutkunurken belirginleşir. Yemek ve içecekler çoğunlukla sorunsuz geçer, hatta yemek yerken his azalabilir.
Globus hissi toplumda sanıldığından sık görülür. Sağlıklı yetişkinlerle yapılan erken bir çalışmada katılımcıların yaklaşık yarısı yaşamlarının bir döneminde bu hissi deneyimlediğini bildirmiştir. Yani yalnız değilsiniz ve bu his tek başına ciddi bir hastalığın işareti değildir. Yine de ilk adım, aşağıda anlattığımız tıbbi değerlendirmedir.
Kaygı boğazda neden yumru hissi yaratır?
Kaygı yalnızca zihinde yaşanmaz; beden de tehlikeye hazırlanır. Boğaz bölgesi bu hazırlıktan en çok etkilenen yerlerden biridir. Bu hissin arkasında birkaç mekanizma birlikte rol oynar:
| Mekanizma | Bedende ne olur |
|---|---|
| Kas gerginliği | Stres anında boyun ve boğaz çevresindeki kaslar gerilir. Yutak girişindeki kasların gerginliği dolgunluk ve sıkışma hissi yaratabilir. |
| Sık yutkunma | His fark edildikçe kişi daha sık yutkunur. Kuru yutkunma boğazı tahriş eder ve hissi daha belirgin hâle getirir. |
| Hızlı ve yüzeysel nefes | Kaygıda nefes hızlanır, ağızdan nefes almak boğazı kurutur. Kuruluk da takılma hissini artırır. |
| Dikkatin bedene kilitlenmesi | Zihin boğaza odaklandıkça normalde fark edilmeyen duyumlar büyür. Bu da kaygıyı ve dolayısıyla kas gerginliğini artırır. |
| Bastırılan duygu | "Boğazım düğümlendi" deyimi boşuna değildir. Söylenemeyen ya da tutulan ağlama isteği boğazda belirgin bir sıkışma hissi olarak yaşanabilir. |
Bu mekanizmalar birbirini besler: his kaygı yaratır, kaygı kasları gerer ve yutkunmayı artırır, bu da hissi güçlendirir. Kaygının bedendeki diğer izlerini panik atağın bedensel belirtileri yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Boğazda yumru hissinin diğer nedenleri
Boğazda yumru hissi her zaman kaygıdan kaynaklanmaz. Kaygı ile tıbbi bir neden aynı anda da bulunabilir. Bu yüzden hissin kaygıya bağlı olduğunu söylemeden önce diğer nedenlerin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
| Olası neden | Eşlik edebilecek işaretler |
|---|---|
| Reflü (mide içeriğinin yemek borusuna ve gırtlağa kaçması) | Yanma, ekşi tat, sabah ses kısıklığı, sık boğaz temizleme |
| Geniz akıntısı ve kronik sinüzit | Boğazın arkasına akıntı hissi, öksürük, sık hırıldama |
| Tiroit bezi büyümesi ya da nodülü | Boyunun ön tarafında şişlik, yutarken hareket eden kitle |
| Ses ve gırtlak kaslarının aşırı kullanımı | Uzun konuşma sonrası yorgunluk, ses değişikliği |
| Yemek borusu hareket bozuklukları | Lokmanın gerçekten takılması, yutma güçlüğü |
| Nadiren boğaz ya da gırtlakta kitle | Tek taraflı ve giderek artan his, ağrı, ses kısıklığı, kilo kaybı |
Hangi durumlarda hemen doktora gitmelisiniz?
Aşağıdaki işaretlerden biri varsa, boğazdaki hissi kaygıya bağlamadan önce vakit kaybetmeden bir kulak burun boğaz uzmanına ya da aile hekiminize başvurun:
- Lokmanın gerçekten takılması, katı ya da sıvı yiyecekleri yutmakta zorlanma
- Yutarken ağrı
- Üç haftadan uzun süren ses kısıklığı
- Boyunda ele gelen şişlik ya da kitle
- İstemsiz kilo kaybı
- Tükürükte ya da balgamda kan
- Hissin tek tarafta olması ve giderek artması
- Kulağa yayılan ağrı
- Özellikle sigara ve alkol kullanan, ileri yaştaki kişilerde yeni başlayan belirtiler
Nefes almakta zorlanıyorsanız, boğazınızda ani şişlik varsa, sesiniz kaybolduysa ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa bu bir kaygı belirtisi olarak değerlendirilmemelidir. Hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Muayene ve gerektiğinde ince bir kamerayla boğazın incelenmesi, çoğu zaman hızlı ve rahatlatıcı bir sonuç verir. Tıbbi bir neden bulunmaması, hissin "hayal" olduğu anlamına gelmez. His gerçektir, sadece tehlikeli değildir.
Kaygıya bağlı yumru hissini nasıl ayırt edebilirsiniz?
Kesin ayrımı ancak bir hekim yapabilir. Ancak aşağıdaki tablo, hangi özelliklerin kaygıyla ilişkili globus hissinde daha sık görüldüğüne dair bir fikir verir:
| Özellik | Kaygıyla ilişkili globus hissinde | Tıbbi değerlendirme gerektiren durumlarda |
|---|---|---|
| Yemek sırasında | Çoğunlukla azalır ya da kaybolur | Lokma takılır, yutma zorlaşır |
| Ağrı | Genellikle yoktur | Yutarken ağrı olabilir |
| Seyri | Gelip gider, stresle artar | Sürekli ve giderek artan |
| Yeri | Boğazın ortasında, yeri tam gösterilemez | Tek tarafta, belirli bir noktada |
| Eşlik eden | Çarpıntı, gerginlik, endişe, sık yutkunma | Kilo kaybı, kan, ses kısıklığı, boyunda şişlik |
Boğazdaki yumru hissi nasıl geçer?
Tıbbi nedenler dışlandıktan sonra, kaygıya bağlı globus hissi çoğu zaman zamanla azalır. Hissin tehlikeli olmadığını öğrenmek bile, onu besleyen kaygı döngüsünü kırmak için önemli bir adımdır. Aşağıdaki yöntemler hissi hafifletmeye yardımcı olabilir:
| Durum | Deneyebileceğiniz |
|---|---|
| Yumru hissi geldi | Kuru yutkunmak yerine küçük bir yudum su için. Kuru yutkunma hissi büyütür, su boğazı rahatlatır. |
| Boğaz ve boyun gergin | Omuzlarınızı yavaşça kulaklarınıza doğru kaldırıp bırakın, çenenizi gevşetin, dilinizi damağınızdan ayırın. |
| Nefes hızlandı | Burnunuzdan dörde kadar sayarak nefes alın, altıya kadar sayarak ağızdan yavaşça verin. Uzun nefes verişi bedeni sakinleştirir. |
| Dikkat sürekli boğazda | Hissi kontrol etmeyi, aynada boğazınıza bakmayı ve sürekli yutkunarak test etmeyi azaltın. Kontrol ettikçe his büyür. |
| Zihin "ya ciddi bir şeyse" diyor | Muayene olduysanız sonucu hatırlayın. Aynı soruyu internette tekrar tekrar araştırmak kaygıyı artırır. |
Nefes ve beden farkındalığına dayalı uygulamalar, kaygının bedendeki izlerini fark etmeyi ve gevşetmeyi kolaylaştırır. Başlamak için mindfulness egzersizleri yazımızdaki kısa pratiklere göz atabilirsiniz. His bir panik atağın parçası olarak ortaya çıkıyorsa, panik atak anında ne yapılır yazımız o ana yönelik adımları anlatır.
Terapide boğazda yumru hissiyle nasıl çalışılır?
Kaygıya bağlı globus hissinde amaç, yalnızca belirtiyi değil onu besleyen kaygı döngüsünü ele almaktır. Terapide sık kullanılan yaklaşımlar şunlardır:
- Bilgilendirme: Hissin nasıl oluştuğunu anlamak, onu tehlike işareti olarak yorumlamayı azaltır.
- Bilişsel davranışçı terapi: "Boğulacağım", "ciddi bir hastalığım var" gibi düşünceler ve sürekli kontrol etme, yutkunarak test etme gibi davranışlar üzerinde çalışılır.
- Gevşeme ve nefes çalışmaları: Boyun ve boğaz çevresindeki kas gerginliğini azaltmayı hedefler.
- Duygu odaklı çalışma: His, söylenemeyen ya da tutulan duygularla ilişkiliyse, bu duygulara güvenli bir alanda yer açılır.
- Hekimle iş birliği: Reflü gibi eşlik eden tıbbi bir durum varsa tedavisi süreçle birlikte yürütülür. Bazı kişilerde ses ve yutma terapisi de fayda sağlar.
Kaygının genel tablosu, türleri ve tedavi seçenekleri için anksiyete rehberimize göz atabilirsiniz. Kaygı düzeyinize dair bir ön fikir edinmek isterseniz Beck Anksiyete Testi ile başlayabilirsiniz. Test tanı koymaz; bir uzmanla görüşmeden önce kendi durumunuzu anlamanıza yardımcı olur.
Ne zaman psikolojik destek almalı?
- Tıbbi nedenler dışlandığı hâlde his haftalardır sürüyorsa
- Boğazınıza dair endişe gününüzün önemli bir kısmını kaplıyorsa
- Yemek yemekten, dışarı çıkmaktan ya da konuşmaktan kaçınmaya başladıysanız
- His, panik atak ya da yoğun kaygı dönemleriyle birlikte geliyorsa
- Sürekli yeni muayeneler ve tahliller istediğiniz hâlde içiniz rahatlamıyorsa
Özetle
Anksiyete boğazda yumru hissi yapabilir. Tıptaki adı globus hissi olan bu durum yaygındır, ağrısızdır ve çoğu zaman öğün aralarında belirginleşir. Kas gerginliği, sık yutkunma, hızlı nefes ve dikkatin boğaza kilitlenmesi hissi besler. Ancak aynı his reflü, tiroit ya da nadiren daha ciddi nedenlerden de kaynaklanabilir. Bu yüzden ilk adım tıbbi değerlendirmedir. Tehlikeli bir neden bulunmadığında, kaygı döngüsünü ele almak hissin azalmasında belirleyici olur.
Bu süreçte destek almak isterseniz bireysel psikoterapi sürecinin nasıl işlediğine göz atabilir ya da iletişim sayfası üzerinden yazabilirsiniz.
Kaynaklar
- Aziz, Q., Fass, R., Gyawali, C. P., Miwa, H., Pandolfino, J. E. ve Zerbib, F. (2016). Functional esophageal disorders. Gastroenterology, 150(6), 1368 ile 1379.
- Lee, B. E. ve Kim, G. H. (2012). Globus pharyngeus: a review of its etiology, diagnosis and treatment. World Journal of Gastroenterology, 18(20), 2462 ile 2471. PubMed
- Thompson, W. G. ve Heaton, K. W. (1982). Heartburn and globus in apparently healthy people. Canadian Medical Association Journal, 126(1), 46 ile 48.
- National Institute for Health and Care Excellence (2011, güncelleme 2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). NICE
