Empati nedir?
Empati tek bir şey değildir. 43 farklı empati tanımını inceleyen bir derleme, tanımların ayrıştığı sekiz tema buldu; bunlar arasında empatinin bilişsel mi yoksa duygusal mı olduğu, kişinin kendisiyle karşısındakini ayırıp ayırmadığı ve empatinin bir davranışa dönüşüp dönüşmediği de var (Cuff ve ark., 2016). Sinirbilim araştırmalarında başkasının ne düşündüğünü ve ne niyet ettiğini anlamaya "zihin kuramı" ya da bilişsel bakış açısı alma, başkasının duygusunu paylaşmaya ise empati denir. Empatide kişi karşısındakiyle birlikte hisseder ama duygunun ona ait olduğunu bilir; bu ayrım yoksa söz konusu olan duygusal bulaşmadır (Singer ve Klimecki, 2014).
Empatiyi çok boyutlu ele alan klasik bir çalışma dört yön tanımladı: bakış açısı alma, kendini hikâyedeki karakterlerin yerine koyma, empatik ilgi ve kişisel sıkıntı. 1.344 üniversite öğrencisiyle yapılan çalışmada bu dört yönün birbirinden ayrı olduğu ve her birinin farklı özelliklerle ilişkili olduğu görüldü (Davis, 1983).
| Empatinin yönü | Ne anlama gelir? | Bu testte |
|---|---|---|
| Bakış açısı alma | Karşınızdakinin ne düşündüğünü ve neden öyle davrandığını anlamak | Ölçülmez |
| Duygusal paylaşım | Başkasının duygusunu onunla birlikte hissetmek | Kısmen |
| Empatik ilgi | Zor durumdaki birine karşı şefkat ve ilgi duymak | Ölçülür |
| Kişisel sıkıntı | Başkasının acısı karşısında kendi gerginliğinize kapılmak | Ölçülmez |
Nasıl uygulanır?
On ifadenin her birinin sizi ne kadar tanımladığını seçin. Belirli bir günü değil, genel olarak kendinizi düşünün. Seçenekler "Beni hiç tanımlamıyor" (1 puan) ile "Beni tamamen tanımlıyor" (5 puan) arasındadır. Beş ifade ters puanlanır: örneğin "Başkalarının sorunları ilgimi çekmez" ifadesine "Beni tamamen tanımlıyor" demek 1 puan getirir. Toplam puan 10 ile 50 arasında değişir ve yüksek puan başkalarının sıkıntısına daha fazla duyarlılığı gösterir.
Puanınız nasıl yorumlanır?
| Toplam puan | Madde ortalaması | Başkalarının sıkıntısına duyarlılık |
|---|---|---|
| 10 ile 24 | 1,0 ile 2,4 | Düşük |
| 25 ile 35 | 2,5 ile 3,5 | Orta |
| 36 ile 50 | 3,6 ile 5,0 | Yüksek |
IPIP ölçekleri için resmi bir norm ya da kesme puanı yoktur. Bu aralıklar, madde ortalamasını cevap ölçeğinin alt, orta ve üst bölümlerine ayıran betimleyici aralıklardır.
Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez?
Puanınız, başkalarının sıkıntısı karşısında genel olarak ne kadar ilgi ve şefkat duyduğunuzu kendi gözünüzden yansıtır. Göstermediği şeyler şunlardır: başkalarını ne kadar doğru anladığınızı, iyi bir insan olup olmadığınızı ya da bir kişilik bozukluğunuz olup olmadığını göstermez. Düşük puan "empatisi yok" anlamına gelmez; kişi duyarlı olduğu hâlde bunu düşük bildirebilir ya da yorgun ve tükenmiş bir dönemde daha mesafeli kalabilir. Empati eğitimlerini inceleyen bir meta-analizde eğitimlerin etkisi nesnel ölçümlerde öz bildirim ölçeklerine göre daha büyük çıktı (Teding van Berkhout ve Malouff, 2016); bu yüzden öz bildirime dayanan bir testin sonucu tek başına değerlendirilmemelidir.
Empati ile kişisel sıkıntı aynı şey mi?
Hayır. Zor durumdaki birini gördüğümüzde iki farklı duygusal tepki verebiliriz: kendi gerginliğimize kapıldığımız kişisel sıkıntı ya da karşımızdakine yönelen şefkat ve ilgi. Araştırmalar bu iki tepkinin farklı güdüler doğurduğunu gösteriyor: kişisel sıkıntı daha çok kendi rahatsızlığımızı azaltma isteğine, empatik ilgi ise karşımızdakinin ihtiyacını giderme isteğine yol açıyor (Batson ve ark., 1987). Bu test kişisel sıkıntıyı değil, empatik ilgiyi ölçer.
Empati yardım etmeyle ilişkili mi?
Evet, ama ilişki sanıldığı kadar güçlü değil. Önceki çalışmaları yeniden değerlendiren bir meta-analizde empati ile yardım etme gibi toplum yararına davranışlar ve iş birliği arasında düşük ile orta düzeyde olumlu ilişkiler bulundu; ilişkinin gücü empatinin nasıl ölçüldüğüne göre değişiyordu (Eisenberg ve Miller, 1987).
Bağlanma stili empatiyi etkiler mi?
Bağlanma araştırmaları, kendini ilişkilerinde güvende hisseden kişilerin başkalarının acısını fark etmekte ve ona yanıt vermekte daha rahat olduğunu öne sürer (Mikulincer ve Shaver, 2005). İsrail ve ABD'de yapılan beş deneyde, katılımcılara güvenli bir ilişkiyi hatırlatan uyaranlar verildiğinde şefkat ve yardım etme davranışı arttı; bağlanma kaygısı ve kaçınma ise şefkati ve yardım etmeyi olumsuz etkiledi (Mikulincer ve ark., 2005). Bağlanma örüntülerini bağlanma stilleri nelerdir yazısında, güvenli bağlanmanın yetişkinlikte nasıl güçlenebileceğini güvenli bağlanma nedir yazısında anlattım. Kendi kaygı ve kaçınma düzeyinizi bağlanma stili testi ile görebilirsiniz.
Empati geliştirilebilir mi?
Empati sabit bir özellik değildir. ABD'de 1979 ile 2009 arasında 13.737 üniversite öğrencisinden toplanan verileri birleştiren bir çalışmada empatik ilginin zaman içinde belirgin biçimde azaldığı görüldü; bu da empatinin zaman içinde değişebildiğini gösteriyor (Konrath ve ark., 2011). 18 randomize kontrollü çalışmayı birleştiren bir meta-analizde empati eğitimleri genel olarak orta düzeyde etkiliydi (Teding van Berkhout ve Malouff, 2016). Şefkat temelli müdahaleleri inceleyen 21 randomize kontrollü çalışmada ise başkalarına şefkatin yanında öz şefkatte de artış, depresyon ve kaygı belirtilerinde de azalma görüldü (Kirby ve ark., 2017).
Başkalarına duyduğunuz şefkati kendinize de gösterebilmek, özellikle başkalarının acısını derinden hisseden kişiler için önemlidir. Bu konuyu öz şefkat nedir yazısında anlattım; kendinize nasıl davrandığınızı öz şefkat testi ile görebilirsiniz.
Empati ile duygusal zeka aynı şey mi?
Tam olarak değil. Duygusal zeka, kişinin kendi duygularını fark etmesi, ifade etmesi ve kararlarında kullanması gibi daha geniş bir beceri kümesini anlatır; empati ise başkalarına yönelen tepkimizle ilgilidir. Sitedeki duygusal zeka testi kendi duygularınıza dikkat etme ve onları ifade etme yönlerini sorar; bu testle soru paylaşmaz. Kavramı duygusal zeka nedir yazısında ayrıntılı anlattım.
Kimler için uygundur?
Bu test 18 yaş üstü yetişkinler için hazırlanmıştır. Çocuklarda ve ergenlerde empati gelişimi yaşa uygun biçimde ve aileyle birlikte değerlendirilmelidir. Test bir başkasını değerlendirmek için değil, kendi deneyiminizi fark etmeniz için tasarlanmıştır.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
Yakın ilişkilerinizde sık sık anlaşılmadığınızı ya da karşınızdakini anlayamadığınızı hissediyorsanız, ya da tersine başkalarının acısı sizi sürekli tüketiyor ve kendi sınırlarınızı koruyamıyorsanız bir uzmanla görüşmeniz yerinde olur. Bursa'da yürüttüğüm çalışmalar için bireysel psikoterapi sayfasına bakabilirsiniz. Kimden destek alacağınızdan emin değilseniz psikolog mu psikiyatrist mi yazısı yol gösterebilir.




