Öfke nedir?
Öfke, haksızlığa uğradığımızı, engellendiğimizi ya da bir sınırımızın aşıldığını hissettiğimizde ortaya çıkan doğal bir duygudur. Gündelik öfke deneyimi üzerine yapılan klasik anket çalışmaları, öfke ile saldırganlık arasındaki bağı ve öfke ile canı sıkılma arasındaki farkı ayrı ayrı ele alır; yani öfke hissetmek ile öfkeyle bir şey yapmak aynı şey değildir (Averill, 1983). Sorun öfkenin kendisi değil, ne kadar kolay tetiklendiği, ne kadar yoğun yaşandığı ve nasıl dışa vurulduğudur.
ABD'de 34 binden fazla yetişkinle yapılan bir ulusal araştırmada, küçük şeylerle tetiklenen, kontrol etmesi zor ya da öfke patlamalarına varan öfke yetişkinlerin yüzde 7,8'inde görüldü. Bu tür öfke erkeklerde ve genç yetişkinlerde daha yaygındı ve günlük yaşamda daha düşük işlevsellikle ilişkiliydi (Okuda ve ark., 2015).
| Öfkenin yönü | Testte karşılığı |
|---|---|
| Kolay tetiklenme | Kolayca öfkelenmek, çabuk sinirlenmek |
| Hassasiyet | Küçük şeylere kolayca bozulmak |
| Genel ruh hâli | Huysuz ve keyifsiz olmak, sık şikâyet etmek |
| Kontrol | Öfkeyi tutamayıp parlamak ya da soğukkanlılığı koruyabilmek |
Nasıl uygulanır?
On ifadenin her birinin sizi ne kadar tanımladığını seçin. Belirli bir günü değil, genel olarak kendinizi düşünün. Seçenekler "Beni hiç tanımlamıyor" (1 puan) ile "Beni tamamen tanımlıyor" (5 puan) arasındadır. Beş ifade ters puanlanır: örneğin "Soğukkanlılığımı korurum" ifadesine "Beni tamamen tanımlıyor" demek 1 puan getirir. Toplam puan 10 ile 50 arasında değişir ve yüksek puan öfkeye daha fazla yatkınlığı gösterir. IPIP sitesinde bu ölçek için bildirilen iç tutarlılık katsayısı .88'dir.
Puanınız nasıl yorumlanır?
| Toplam puan | Madde ortalaması | Öfkeye yatkınlık |
|---|---|---|
| 10 ile 24 | 1,0 ile 2,4 | Düşük |
| 25 ile 35 | 2,5 ile 3,5 | Orta |
| 36 ile 50 | 3,6 ile 5,0 | Yüksek |
IPIP ölçekleri için resmi bir norm ya da kesme puanı yoktur. Bu aralıklar, madde ortalamasını cevap ölçeğinin alt, orta ve üst bölümlerine ayıran betimleyici aralıklardır.
Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez?
Yüksek puan, öfkenin sizde kolay tetiklendiğini ve zaman zaman kontrol etmekte zorlandığınızı gösterir. Göstermediği şeyler şunlardır: bir ruhsal bozukluğunuz olduğunu, saldırgan ya da tehlikeli biri olduğunuzu göstermez. Düşük puan da öfkenizi sağlıklı biçimde ifade ettiğiniz anlamına gelmeyebilir; bazı insanlar öfkesini hiç dile getirmeden içine atar. Uykusuzluk, yoğun stres ya da uzun süren bir çökkünlük de insanı daha çabuk sinirlendirebilir. Zorlandığınız durumları genel olarak görmek için stres testi, zor duygularla nasıl baş ettiğinizi görmek için duygu düzenleme testi tamamlayıcı olabilir.
Sağlıklı öfke ile öfke problemi arasındaki farkı, öfke nöbetlerinin nasıl geliştiğini ve öfke anında neler yapılabileceğini öfke problemi yazısında ayrıntılı anlattım.
Öfke sağlığı etkiler mi?
Öfke yalnızca ilişkileri değil bedeni de ilgilendirebilir. İleriye dönük çalışmaları birleştiren bir meta-analizde öfke ve düşmanlık, başlangıçta sağlıklı olan kişilerde koroner kalp hastalığı olaylarında artışla (25 çalışma), kalp hastalığı olan kişilerde ise daha kötü seyirle (19 çalışma) ilişkili bulundu. Araştırmacılar yayın yanlılığına dair işaretler olduğunu da not ediyor (Chida ve Steptoe, 2009). Bu bulgular bir ilişkiyi gösterir; öfkenin tek başına kalp hastalığına yol açtığını kanıtlamaz.
Öfkeyi "boşaltmak" işe yarar mı?
Yaygın inanışın aksine, öfkeyi bir yastığa ya da kum torbasına vurarak boşaltmak işe yaramıyor. Bir deneyde öfkelendirilen katılımcılardan kum torbasına vururken kendilerini kızdıran kişiyi düşünenler, hiçbir şey yapmayan gruba göre daha öfkeli ve daha saldırgan oldu (Bushman, 2002). 10.189 katılımcıyı içeren 154 çalışmayı birleştiren bir meta-analizde derin nefes, bilinçli farkındalık ve meditasyon gibi bedensel uyarılmayı azaltan etkinlikler öfkeyi ve saldırganlığı azalttı; koşu ya da bir şeye vurmak gibi uyarılmayı artıran etkinlikler ise genel olarak etkili olmadı (Kjærvik ve Bushman, 2024).
Öfkelendiren olayı kafada tekrar tekrar çevirmek de öfkeyi besleyebilir. Öfkeli ruminasyon üzerine bir derleme, bu tür tekrarlayan düşünmenin saldırganlık için bir risk etkeni olduğunu ve öz denetimi geçici olarak azaltabildiğini anlatır (Denson, 2013).
Öfke kontrolü öğrenilebilir mi?
Evet. Yetişkinlerde öfke tedavilerini inceleyen bir meta-analizde 1.841 katılımcıyı kapsayan 92 müdahale, tedavi almayanlara göre orta düzeyde bir iyileşme sağladı; öfke duygusunda ve saldırgan davranışlarda azalma görüldü ve kazanımlar izlemde korundu (DiGiuseppe ve Tafrate, 2003). Meta-analizleri bir arada değerlendiren bir derlemeye göre öfke için en yaygın uygulanan yöntem bilişsel davranışçı terapidir ve öfke tedavileri hem klinik olmayan gruplarda hem de psikiyatrik hastalarda en az orta düzeyde etkilidir (Lee ve DiGiuseppe, 2018).
Öfkeyi yönetmek onu bastırmak demek değildir. Öfkeyi fark etmek, ona bir ad vermek ve onunla hemen harekete geçmeden bir süre durabilmek önemli bir beceridir. Duyguyla savaşmadan onu taşıyabilmenin ne demek olduğunu duyguları kabul etmek vazgeçmek midir yazısında anlattım.
Kimler için uygundur?
Bu test 18 yaş üstü yetişkinler için hazırlanmıştır. Çocuk ve ergenlerde öfke ve öfke patlamaları, yaşa uygun biçimde ve aileyle birlikte değerlendirilmelidir. Başka birinin öfkesini değerlendirmek için değil, kendi deneyiminizi fark etmeniz için tasarlanmıştır.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
Öfkeniz ilişkilerinize, işinize ya da sağlığınıza zarar veriyorsa, öfkeyle bağırıp çağırma, eşya kırma ya da birine el kaldırma oluyorsa ya da öfke patlamalarından sonra yoğun pişmanlık yaşıyorsanız bir uzmanla görüşmeniz yerinde olur. Bursa'da yürüttüğüm çalışmalar için bireysel psikoterapi sayfasına bakabilirsiniz. Kimden destek alacağınızdan emin değilseniz psikolog mu psikiyatrist mi yazısı yol gösterebilir. Öfkeyle birine ya da kendinize zarar verme düşünceniz varsa, birine zarar verme noktasına geldiğinizi hissediyorsanız ya da şu anda güvende değilseniz beklemeden 112'yi arayın.




