Duygu düzenleme nedir?
Duygu düzenleme, hangi duyguları ne zaman yaşadığımızı ve bunları nasıl deneyimleyip ifade ettiğimizi etkileme sürecidir (Gross, 1998). Amaç duyguları yok etmek değildir: duygular bize yön gösteren tepki eğilimleridir. Gross'un süreç modeline göre duygu beş noktada düzenlenebilir: duruma girip girmemeyi seçmek, durumu değiştirmek, dikkati yönlendirmek, durumu yeniden yorumlamak ve duygusal tepkiyi değiştirmek. Genişletilmiş modelde buna duygunun düzenlenmesi gerektiğini fark etme, bir strateji seçme ve onu uygulama aşamaları eklenmiştir (Gross, 2015).
Duygu düzenleme güçlüğü ise tek bir eksiklik değildir; duyguların farkında olmayı ve onları anlamayı, kabul etmeyi, yoğun bir duygu varken amaca yönelik davranabilmeyi ve dürtüleri yönetebilmeyi kapsayan çok boyutlu bir kavram olarak tanımlanmıştır (Gratz ve Roemer, 2004). Bu test o çalışmanın ölçeğini kullanmaz; yalnızca kavram çerçevesinden yararlanır.
| Düzenleme alanı | Testte karşılığı |
|---|---|
| Fark etme ve adlandırma | Duyguyu ayırt edebilmek, ona bir ad verebilmek |
| Kabul | Duyguyla savaşmadan bir süre taşıyabilmek |
| Durumdan kaçınma | Zor duygu yaşamamak için önemli şeyleri ertelemek |
| Bastırma | Duyguyu hemen yok etmeye ya da gizlemeye çalışmak |
| Bilişsel değişim | Duruma farklı bir açıdan bakabilmek; kafada döndürmek |
| Davranış | Pişman olunacak dürtüsel tepkiler, anlık rahatlama arayışı |
| Değer yönünde eylem | Duygu varken de önemli olan için adım atabilmek |
Nasıl uygulanır?
Her ifadenin son birkaç haftada sizin için ne sıklıkla geçerli olduğunu seçin: "Hiçbir zaman" (1 puan) ile "Neredeyse her zaman" (5 puan) arasında. Tek bir zor anı değil, genel eğiliminizi düşünün. Beş ifade (2, 6, 8, 10 ve 12) yararlı becerileri anlatır ve ters puanlanır: örneğin duygunuza bir ad verebildiğinizi söylemek puanı düşürür. Toplam puan 12 ile 60 arasında değişir ve yüksek puan daha fazla duygu düzenleme güçlüğü işaretini gösterir.
Puanınız nasıl yorumlanır?
| Toplam puan | Madde ortalaması | Duygu düzenleme güçlüğü işaretleri |
|---|---|---|
| 12 ile 29 | 1,0 ile 2,4 | Belirgin değil |
| 30 ile 42 | 2,5 ile 3,5 | Bazı işaretler |
| 43 ile 60 | 3,6 ile 5,0 | Belirgin |
Bu test için bir norm ya da kesme puanı yoktur. Aralıklar, madde ortalamasını cevap ölçeğinin alt, orta ve üst bölümlerine ayıran betimleyici aralıklardır.
Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez?
Yüksek puan, zor duygularla baş etme biçiminizin size bedel ödetiyor olabileceğini gösterir. Göstermediği şey şudur: bir ruhsal bozukluk tanısı koymaz. Duygu düzenleme güçlükleri birçok sorunun ortak paydası olarak görülür: 67 çalışmayı inceleyen sistematik bir derlemede kaygı, depresyon, madde kullanımı, yeme sorunları ve borderline kişilik bozukluğu için yapılan psikolojik tedavilerden sonra, tedavi türünden bağımsız olarak, duygu düzenleme güçlükleri de belirtilerle birlikte azaldı (Sloan ve ark., 2017).
Hangi stratejiler daha çok işe yarıyor?
- Kaçınma, bastırma ve kafada döndürme: 114 çalışmayı birleştiren bir meta-analizde kafada döndürme (ruminasyon) kaygı, depresyon, yeme ve madde kullanımı belirtileriyle en güçlü ilişkiyi gösterdi; kaçınma ve bastırma da orta ile büyük düzeyde ilişkiliydi (Aldao ve ark., 2010). Bu ilişkiler nedenselliği kanıtlamaz. Düşüncelerinizin zihninizde ne kadar döndüğünü aşırı düşünme testi ile görebilirsiniz.
- Yeniden değerlendirme ve bakış açısı alma: 306 deneysel karşılaştırmayı inceleyen bir meta-analizde durumu yeniden yorumlamak ve başkasının bakış açısından bakmak duygusal tepkiyi azaltmada etkili bulundu. Duygunun kendisini ya da onu doğuran olayın düşüncesini bastırmaya çalışmak ise etkili olmadı (Webb ve ark., 2012).
- Bastırmanın bedeli: Duygularını alışkanlık olarak bastıran kişiler daha az olumlu ama daha çok olumsuz duygu yaşadıklarını bildirdi ve ilişkilerinde daha çok zorlandı (Gross ve John, 2003).
- Kabul: Kaygı ve duygudurum sorunları yaşayan 60 kişilik deneysel bir çalışmada, duygularını kabul etmeleri istenen grup, bastırmaları istenen gruba göre zorlayıcı bir filmden sonra daha az olumsuz duygu bildirdi (Campbell-Sills ve ark., 2006).
- Duyguya ad vermek: Bir beyin görüntüleme çalışmasında, hissedileni kelimelere dökmek olumsuz duygusal görüntülere karşı amigdalanın tepkisini azalttı (Lieberman ve ark., 2007). Duyguları ince ayrımlarıyla tanıyabilen kişiler yoğun sıkıntı anında zarar verici baş etme yollarına daha az başvuruyor (Kashdan ve ark., 2015).
Duyguları kabul etmek vazgeçmek midir?
Hayır. Kabul ve Kararlılık Terapisi'nde (ACT) kabul, duyguyla savaşmayı bırakıp değer verdiğiniz yönde adım atmaya yer açmaktır (Hayes ve ark., 2006). Değişen durumlara uyum sağlayabilmek, işe yaramayan stratejileri bırakabilmek ve değerlerle uyumlu davranabilmek, psikolojik esneklik olarak adlandırılır ve ruh sağlığının temel bir yönü olarak görülür (Kashdan ve Rottenberg, 2010). 39 randomize kontrollü çalışmayı birleştiren bir meta-analizde ACT, kontrol koşullarından daha etkiliydi ve bilişsel davranışçı terapiyle anlamlı bir fark göstermedi (A-Tjak ve ark., 2015). Kabulün neyi bırakmak demek olduğunu duyguları kabul etmek vazgeçmek midir yazısında, bu çalışmanın nasıl yürütüldüğünü Kabul ve Kararlılık Terapisi sayfasında anlattım.
Duygusal zeka ile duygu düzenleme aynı şey mi?
Yakın ama aynı değil. Duygu düzenleme, duygusal zekanın becerilerinden biridir; duygusal zeka ayrıca duyguları fark etmeyi, anlamayı ve başkalarının duygularını okumayı da kapsar. Bu ayrımı duygusal zeka nedir yazısında anlattım. Duygularınızı ne kadar fark ettiğinizi ve ifade ettiğinizi duygusal zeka testi ile görebilirsiniz.
Kimler için uygundur?
Bu test 18 yaş üstü yetişkinler için hazırlanmıştır. Çocuk ve ergenlerde duygu düzenleme aileyle birlikte, yaşa uygun biçimde değerlendirilmelidir.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
Duygularınız sık sık size ağır geliyorsa, onlardan kaçınmak için hayatınızı daraltıyorsanız, anlık rahatlama için yaptıklarınız sonradan pişmanlık bırakıyorsa ya da ilişkileriniz ve işiniz bundan etkileniyorsa bir klinik psikologla görüşmeniz yerinde olur. Yoğun duygularla baş etmek için kendinize zarar verme düşünceniz ya da davranışınız varsa beklemeden 112'yi arayın. Kimden destek alacağınızdan emin değilseniz psikolog mu psikiyatrist mi yazısı yol gösterebilir.




