Stres ve Duygular

Travma Sonrası Stres Testi (PCL-5) - TSSB Belirtilerini Değerlendirin (20 Soru)

Kl. Psk. Büşra Bulut20 Soru~5 dk
Travma Sonrası Stres Testi (PCL-5) - TSSB Belirtilerini Değerlendirin (20 Soru)

Başlamadan önce: Bu testteki sorular yaşadığınız zorlayıcı bir olayı ve ona ait anıları hatırlatabilir. Kendinizi hazır hissetmiyorsanız testi daha sonra doldurabilir, istediğiniz an ara verebilir ya da bırakabilirsiniz. Olay hâlâ sürüyorsa, şu an güvende değilseniz ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa testi beklemeden 112'yi arayın. Şiddet ya da istismar yaşıyorsanız Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının ALO 183 hattına 7 gün 24 saat ulaşabilirsiniz.

Bu test neyi ölçer? Travma sonrası stres testi, sarsıcı bir olayın ardından yaşanabilen belirtilerin son bir ayda sizi ne kadar rahatsız ettiğini değerlendirir. Sorular, ABD Ulusal TSSB Merkezi'nin (National Center for PTSD) geliştirdiği DSM-5 için TSSB Kontrol Listesinin (PTSD Checklist for DSM-5, PCL-5) 20 maddesidir (Weathers ve ark., 2013). Merkez, ölçeğin kamu malı olduğunu ve telif hakkıyla korunmadığını belirtir. Türkçe ifadeler özgün İngilizce maddelerden sitemiz tarafından çevrilmiştir. Soruları yanıtlarken yaşadığınız ya da tanık olduğunuz en sarsıcı olayı düşünün; olayın ne olduğunu yazmanız istenmez.

Önemli bir çerçeve: Bu test tarama amaçlıdır ve tanı koymaz. Travma sonrası stres bozukluğu tanısı ancak bir ruh sağlığı uzmanının yapacağı klinik görüşmeyle konabilir.

Soru 1 / 200 / 20 tamamlandı

Son bir ay içinde, stresli olayla ilgili tekrar tekrar gelen, rahatsız edici ve istenmeyen anılar sizi ne kadar rahatsız etti?

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) nedir?

Travma sonrası stres bozukluğu, kişinin yaşadığı ya da tanık olduğu sarsıcı bir olayın ardından ortaya çıkıp süren bir belirtiler bütünüdür: olay istemeden yeniden yaşanır, olayı hatırlatan şeylerden kaçınılır, düşünce ve duygular olumsuz yönde değişir ve beden sürekli tetikte kalır. Travmatik olay yaşamak yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü'nün 24 ülkede 68.894 kişiyle yürüttüğü ruh sağlığı taramalarında katılımcıların yüzde 70,4'ü yaşamı boyunca en az bir travmatik olay yaşadığını bildirdi; TSSB riski en yüksek olaylar kişilerarası şiddet içerenlerdi (Kessler ve ark., 2017). Yine de travmatik bir olay yaşayan herkes TSSB geliştirmez.

Bu test hangi belirtileri sorar?

Yirmi soru, DSM-5'teki TSSB belirtilerine birebir karşılık gelir ve dört belirti kümesinde toplanır (Weathers ve ark., 2013):

Belirti kümesiTestte karşılığı
Yeniden yaşama1 ile 5. sorular: istenmeyen anılar, kötü rüyalar, olay yeniden oluyormuş gibi hissetme, hatırlatıcılara karşı yoğun duygusal ve bedensel tepki
Kaçınma6 ve 7. sorular: olayla ilgili düşünce ve duygulardan, olayı hatırlatan kişi, yer ve durumlardan uzak durma
Düşünce ve duygudaki olumsuz değişiklikler8 ile 14. sorular: olayın bir bölümünü hatırlayamama, kendine ve dünyaya dair olumsuz inançlar, suçlama, yoğun olumsuz duygular, ilgi kaybı, insanlardan kopma, olumlu duyguları yaşayamama
Aşırı uyarılmışlık15 ile 20. sorular: öfke patlamaları, riskli davranış, aşırı tetikte olma, kolay irkilme, dikkat ve uyku sorunları

Nasıl uygulanır?

Yirmi sorunun her birinde, o belirtinin son bir ayda sizi ne kadar rahatsız ettiğini seçin: "Hiç" (0 puan), "Biraz" (1), "Orta düzeyde" (2), "Oldukça fazla" (3) ya da "Aşırı düzeyde" (4). Toplam puan 0 ile 80 arasında değişir ve yüksek puan, belirtilerin daha fazla rahatsızlık verdiğini gösterir. Ters puanlanan madde yoktur. Test yaklaşık 5 ile 10 dakika sürer.

Ölçeğin geliştirildiği çalışmada, travmatik bir olay yaşamış 278 üniversite öğrencisinde puanların iç tutarlılığı yüksek (alfa .94), test tekrar test güvenirliği iyi (r = .82) bulundu (Blevins ve ark., 2015). Bir gazi hastanesinde 468 kişiyle yapılan çalışmada iç tutarlılık .96 idi (Bovin ve ark., 2016). Tedavi arayan 912 askerle yapılan bir çalışmada ölçek, tedavi süresince belirtilerdeki değişimi klinik görüşme kadar iyi yakaladı (Wortmann ve ark., 2016). Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması da yapılmıştır (Boysan ve ark., 2017); bu sayfadaki Türkçe ifadeler o çalışmanın formu değil, özgün İngilizce maddelerin sitemizce yapılmış çevirisidir.

Puanınız nasıl yorumlanır?

Toplam puanBelirtilerNot
0 ile 19Düşük düzeydeYanıtların ortalaması "biraz"ın altında
20 ile 30Bazı belirtilerAraştırmalarda önerilen kesme aralığının (31 ile 33) altında
31 ile 80Yüksek düzeyde, değerlendirme önerilirKesme aralığının başladığı ve üzerindeki puanlar

Gazilerle yapılan ve klinik görüşmeyi ölçüt alan bir çalışmada, 31 ile 33 arasındaki puanlar TSSB'yi ayırt etmede en verimli kesme noktaları olarak bulundu (Bovin ve ark., 2016). Ölçeği yayımlayan merkez de ilk araştırmaların farklı örneklemlerde 31 ile 33 aralığını desteklediğini, tarama yapılırken ve olası vakaların gözden kaçmaması istendiğinde daha düşük bir kesme puanının düşünülmesi gerektiğini belirtir (Weathers ve ark., 2013). Bu sayfa tarama amaçlı olduğu için üst aralık bu kesme aralığının alt ucunda, 31'de başlar. Türkiye'de psikiyatri hastaları ve toplumdan katılımcılarla yapılan çalışmada ise daha yüksek bir kesme puanı (47 ve üzeri) önerildi; o çalışmada TSSB tanılı hasta sayısı 29'du (Boysan ve ark., 2017). Gazilerle yapılan bir başka çalışmada 28 ve altındaki puanlar, kişinin TSSB olmayan gruba daha yakın olduğunu gösteriyordu (Marx ve ark., 2022). Merkezin kullanım kılavuzuna göre ölçek için ampirik olarak belirlenmiş şiddet aralıkları yoktur; 0 ile 19 ve 20 ile 30 aralıkları, yanıtların ortalamasına göre çizilmiş betimleyici aralıklardır.

Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez?

Puanınız, sarsıcı bir olaydan sonra yaşanabilen belirtilerin son bir ayda sizi ne kadar rahatsız ettiğini gösterir. Göstermediği şeyler şunlardır: TSSB tanınız olup olmadığını göstermez, yaşadığınız olayın ne kadar ağır olduğunu ölçmez ve belirtilerin başka bir nedenden (örneğin depresyon, kaygı ya da bedensel bir hastalık) kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırt etmez. Ölçeği yayımlayan merkez de testin tek başına tanı aracı olarak kullanılmaması ve sonucun bir klinisyen tarafından yorumlanması gerektiğini vurgular. Yüksek puan bir etiket değildir; belirtilerin ciddiye alınmaya değer olduğunu ve bir uzmanla konuşmanın yararlı olacağını gösterir.

Travma sonrası stres bozukluğunun belirtilerini, nedenlerini ve tedavi seçeneklerini TSSB nedir yazısında ayrıntılı anlattım.

TSSB ne kadar yaygın?

Dünya Sağlık Örgütü'nün 26 nüfus taramasını ve 71.083 yetişkini kapsayan analizinde TSSB'nin yaşam boyu yaygınlığı yüzde 3,9, travmatik olay yaşamış kişilerde yüzde 5,6 bulundu; TSSB yaşayanların yaklaşık yarısında belirtiler uzun süre devam ediyordu (Koenen ve ark., 2017). Aynı çalışmada ağır TSSB yaşayanların ancak yarısı herhangi bir tedavi aldığını bildirdi. Genç yaş, kadın olmak, düşük gelir ve işsizlik gibi sosyal dezavantajlar, travma yaşamış kişilerde daha yüksek riskle ilişkiliydi.

Belirtiler zamanla geçer mi?

Sarsıcı bir olayın ardından ilk haftalarda uyku sorunları, istemeden gelen anılar ya da tetikte olma hâli sık görülür ve çoğu kişide zamanla azalır. Travmatik olay yaşamış topluluklardaki izlem çalışmalarını inceleyen bir derlemede TSSB oranı birinci ayda ortalama yüzde 28,8 iken on ikinci ayda yüzde 17'ye düştü; ancak saldırı gibi kasıtlı olaylarda oranlar zamanla artma eğilimindeydi (Santiago ve ark., 2013). 54 çalışmayı inceleyen bir başka derlemede olası travmatik olaylardan sonra en sık görülen seyir, belirgin bir bozulma yaşamadan işlevselliği koruma, yani dayanıklılıktı; bu seyri izleyenlerin oranı ortalama yüzde 65,7 idi (Galatzer-Levy ve ark., 2018). Kayıp ve travma araştırmalarını gözden geçiren bir derleme de dayanıklılığın sanıldığından yaygın olduğunu vurgular (Bonanno, 2004).

Belirtiler yerleştiğinde ise tablo değişebilir. Özel bir tedavi almadan izlenen 81.642 kişiyi kapsayan bir meta-analizde, başlangıçta TSSB'si olanların ortalama yüzde 44'ü ortalama 40 ay sonra artık tanı ölçütlerini karşılamıyordu; yani yarıdan fazlasında belirtiler sürüyordu (Morina ve ark., 2014). Bu yüzden belirtiler bir aydan uzun süredir devam ediyor ve yaşamınızı zorluyorsa kendiliğinden geçmesini beklemek yerine destek almak önemlidir. Olaydan sonraki ilk haftalarda yüksek çıkan bir puan, zamanla azalabilecek olağan tepkileri de yansıtabilir.

TSSB tedavi edilebilir mi?

Evet, etkili psikolojik tedaviler vardır. Yetişkinlerde 114 randomize kontrollü çalışmayı ve 8.171 katılımcıyı kapsayan bir sistematik derleme ve meta-analiz, travma odaklı bilişsel davranışçı terapilerin ve göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (EMDR) terapisinin klinik olarak önemli bir etkisi olduğunu gösterdi ve bunları ilk basamak tedaviler olarak önerdi; bilişsel işleme terapisi, bilişsel terapi ve uzatılmış maruz bırakma en güçlü kanıta sahip yöntemlerdi (Lewis ve ark., 2020). İlaç tedavisinin gerekip gerekmediğine bir psikiyatrist karar verir; bu test ilaçla ilgili bir öneri içermez.

Kimler için uygundur?

Bu test, sarsıcı bir olay yaşamış ya da böyle bir olaya tanık olmuş 18 yaş üstü yetişkinler için uygundur. Çocuk ve ergenlerde travma tepkileri yaşa uygun araçlarla ve aileyle birlikte değerlendirilmelidir. Olayın üzerinden yalnızca birkaç gün geçtiyse, testten önce güvenlik, dinlenme ve yakınlarınızın desteği gelir. Test bir başkasını değerlendirmek için değil, kendi deneyiminizi fark etmeniz için tasarlanmıştır.

Ne zaman profesyonel destek almalı?

Belirtiler bir aydan uzun süredir devam ediyorsa; uykunuzu, işinizi, okulunuzu ya da ilişkilerinizi belirgin biçimde zorluyorsa; olayı hatırlatan her şeyden kaçındığınız için hayatınız daralıyorsa ya da duygularınızı yatıştırmak için alkol veya madde kullanmaya başladıysanız bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeniz yerinde olur. İlk değerlendirme ve gerektiğinde travma odaklı tedavi sunan bir uzmana yönlendirme için bireysel psikoterapi sayfasına bakabilirsiniz. Kimden destek alacağınızdan emin değilseniz psikolog mu psikiyatrist mi yazısı yol gösterebilir. Eşlik eden çökkünlüğü ya da kaygıyı görmek için depresyon testi ve anksiyete testi, uyku sorunları için uyku kalitesi testi tamamlayıcı olabilir.

Acil durumlar: Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa veya şu an güvende değilseniz beklemeden 112'yi arayın. Şiddet ya da istismar yaşıyorsanız ALO 183 hattına 7 gün 24 saat ücretsiz ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Weathers, F. W., Litz, B. T., Keane, T. M., Palmieri, P. A., Marx, B. P. ve Schnurr, P. P. (2013). The PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5) [Ölçme aracı]. National Center for PTSD. Kaynak
  • Blevins, C. A., Weathers, F. W., Davis, M. T., Witte, T. K. ve Domino, J. L. (2015). The Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5): Development and initial psychometric evaluation. Journal of Traumatic Stress, 28(6), 489 ile 498. DOI
  • Bovin, M. J., Marx, B. P., Weathers, F. W., Gallagher, M. W., Rodriguez, P., Schnurr, P. P. ve Keane, T. M. (2016). Psychometric properties of the PTSD Checklist for Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-Fifth Edition (PCL-5) in veterans. Psychological Assessment, 28(11), 1379 ile 1391. DOI
  • Wortmann, J. H., Jordan, A. H., Weathers, F. W., Resick, P. A., Dondanville, K. A., Hall-Clark, B., Foa, E. B., Young-McCaughan, S., Yarvis, J. S., Hembree, E. A., Mintz, J., Peterson, A. L. ve Litz, B. T. (2016). Psychometric analysis of the PTSD Checklist-5 (PCL-5) among treatment-seeking military service members. Psychological Assessment, 28(11), 1392 ile 1403. DOI
  • Marx, B. P., Lee, D. J., Norman, S. B., Bovin, M. J., Sloan, D. M., Weathers, F. W., Keane, T. M. ve Schnurr, P. P. (2022). Reliable and clinically significant change in the Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5 and PTSD Checklist for DSM-5 among male veterans. Psychological Assessment, 34(2), 197 ile 203. DOI
  • Boysan, M., Güzel Özdemir, P., Özdemir, O., Selvi, Y., Yılmaz, E. ve Kaya, N. (2017). Psychometric properties of the Turkish version of the PTSD Checklist for Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (PCL-5). Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 27(3), 300 ile 310. DOI
  • Kessler, R. C., Aguilar-Gaxiola, S., Alonso, J., Benjet, C., Bromet, E. J., Cardoso, G., Degenhardt, L., de Girolamo, G., Dinolova, R. V., Ferry, F., Florescu, S., Gureje, O., Haro, J. M., Huang, Y., Karam, E. G., Kawakami, N., Lee, S., Lepine, J. P., Levinson, D., ... Koenen, K. C. (2017). Trauma and PTSD in the WHO World Mental Health Surveys. European Journal of Psychotraumatology, 8(sup5), 1353383. DOI
  • Koenen, K. C., Ratanatharathorn, A., Ng, L., McLaughlin, K. A., Bromet, E. J., Stein, D. J., Karam, E. G., Meron Ruscio, A., Benjet, C., Scott, K., Atwoli, L., Petukhova, M., Lim, C. C. W., Aguilar-Gaxiola, S., Al-Hamzawi, A., Alonso, J., Bunting, B., Ciutan, M., de Girolamo, G., ... Kessler, R. C. (2017). Posttraumatic stress disorder in the World Mental Health Surveys. Psychological Medicine, 47(13), 2260 ile 2274. DOI
  • Santiago, P. N., Ursano, R. J., Gray, C. L., Pynoos, R. S., Spiegel, D., Lewis-Fernandez, R., Friedman, M. J. ve Fullerton, C. S. (2013). A systematic review of PTSD prevalence and trajectories in DSM-5 defined trauma exposed populations: Intentional and non-intentional traumatic events. PLoS ONE, 8(4), e59236. DOI
  • Galatzer-Levy, I. R., Huang, S. H. ve Bonanno, G. A. (2018). Trajectories of resilience and dysfunction following potential trauma: A review and statistical evaluation. Clinical Psychology Review, 63, 41 ile 55. DOI
  • Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20 ile 28. DOI
  • Morina, N., Wicherts, J. M., Lobbrecht, J. ve Priebe, S. (2014). Remission from post-traumatic stress disorder in adults: A systematic review and meta-analysis of long term outcome studies. Clinical Psychology Review, 34(3), 249 ile 255. DOI
  • Lewis, C., Roberts, N. P., Andrew, M., Starling, E. ve Bisson, J. I. (2020). Psychological therapies for post-traumatic stress disorder in adults: Systematic review and meta-analysis. European Journal of Psychotraumatology, 11(1), 1729633. DOI

Sık sorulan sorular

Bu yazıyla ilgili en sık merak edilenleri kısaca derledim.

Travma sonrası stres testi neyi ölçer?
Bu test, sarsıcı bir olaydan sonra yaşanabilen yeniden yaşama, kaçınma, düşünce ve duygulardaki olumsuz değişiklikler ve aşırı tetikte olma belirtilerinin son bir ayda sizi ne kadar rahatsız ettiğini ölçer. Sorular, ABD Ulusal TSSB Merkezi'nin geliştirdiği ve kamu malı olan PCL-5 ölçeğinin 20 maddesidir.
Bu test bana TSSB tanısı koyar mı?
Hayır. Test tarama amaçlıdır ve tanı koymaz. Yüksek puan, belirtilerin yüksek düzeyde olduğunu ve bir ruh sağlığı uzmanının değerlendirme yapmasının önerildiğini gösterir. TSSB tanısı ancak klinik görüşmeyle konabilir.
Puanım ne anlama geliyor?
Toplam puan 0 ile 80 arasındadır. 0 ile 19 düşük düzeyde, 20 ile 30 bazı belirtileri, 31 ve üzeri yüksek düzeyde belirtileri gösterir. 31, araştırmalarda önerilen 31 ile 33 kesme aralığının alt ucudur; tarama amaçlı olduğu için bu sayfada alt uç kullanılmıştır. Alt iki aralık betimleyicidir.
Testi hangi olayı düşünerek doldurmalıyım?
Yaşadığınız ya da tanık olduğunuz olaylar arasında sizi en çok sarsanı düşünün. Olayın ne olduğunu yazmanız istenmez. Soruların her biri, o olayla ilgili belirtilerin son bir ayda sizi ne kadar rahatsız ettiğini sorar.
Olaydan hemen sonra bu testi doldurmak doğru mu?
Olaydan sonraki ilk haftalarda istemeden gelen anılar, uyku sorunları ya da tetikte olma hâli sık görülür ve çoğu kişide zamanla azalır. Bu dönemde yüksek çıkan bir puan olağan tepkileri de yansıtabilir. İlk günlerde öncelik güvenlik, dinlenme ve yakınlarınızın desteğidir; belirtiler bir aydan uzun sürerse bir uzmanla görüşmeniz yerinde olur.
Test sırasında kendimi kötü hissedersem ne yapmalıyım?
Testi istediğiniz an bırakabilir ya da ara verebilirsiniz. Nefesinizi yavaşlatmak, bulunduğunuz yeri ve çevrenizdekileri fark etmek ve güvendiğiniz biriyle konuşmak yardımcı olabilir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa veya güvende değilseniz 112'yi arayın; şiddet ya da istismar yaşıyorsanız ALO 183 hattına 7 gün 24 saat ulaşabilirsiniz.

Yeni Bir Adım

Terapi sürecine başlamak için hazır mısınız?

Sorularınız için iletişime geçebilir veya randevunuzu kolayca planlayabilirsiniz.

İlgili Testler

Diğer Psikolojik Testler