Stres ve Duygular

Uyku Kalitesi Testi - Uykunuz Sizi Ne Kadar Dinlendiriyor?

Kl. Psk. Büşra Bulut12 Soru~3 dk
Uyku Kalitesi Testi - Uykunuz Sizi Ne Kadar Dinlendiriyor?

Bu test neyi ölçer? Bu test, son dört haftada uykunuzun sizi ne kadar dinlendirdiğini ve uykuyu zorlaştırabilecek alışkanlıklarınızı değerlendirir: uykuya dalma, gece uyanıp yeniden uyuyabilme, sabah erken uyanma, sabah dinlenmiş kalkma, uykunun gündüze etkisi, yatma ve kalkma saatlerinin düzeni, yatmadan önce ekran ve kafein, yatakta susmayan zihin ve uykuya dair kaygı. Sorular, uyku sağlığı ve uykusuzluk araştırmalarındaki kavramlara (Buysse, 2014; Ohayon ve ark., 2017; Morin ve ark., 2015) dayanılarak sitemiz için özgün olarak yazılmıştır.

Önemli bir çerçeve: Bu test bilimsel bir ölçek değildir; tarama ve farkındalık amaçlı, Kl. Psk. Büşra Bulut tarafından hazırlanmıştır. Geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmamıştır, kesme puanı yoktur ve uykusuzluk ya da başka bir uyku bozukluğu tanısı koymaz.

Hekime danışmanız gereken durumlar: Yüksek sesli horlama, uykuda nefesinizin durduğunun başkaları tarafından fark edilmesi, gün içinde istemeden uyuklama (özellikle araç kullanırken), akşamları bacaklarda dayanılmaz bir hareket ettirme isteği ya da uykuda olağan dışı hareketler bu testin kapsamı dışındadır. Bu belirtiler farklı uyku bozukluklarıyla ilişkili olabilir (Sateia, 2014). Puanınız ne olursa olsun bir hekime ya da uyku hastalıkları uzmanına danışın.

Soru 1 / 120 / 12 tamamlandı

Işığı kapattıktan sonra uzun süre uyuyamadan yatakta dönüp dururum.

İyi uyku neye göre anlaşılır?

İyi uyku yalnızca kaç saat uyuduğunuzla ölçülmez. Uyku araştırmacıları uyku sağlığını, sağlıkla ilişkili ve kişinin kendi bildirimiyle de değerlendirilebilen birden çok boyutu olan bir kavram olarak tanımlar (Buysse, 2014). Bir uzman paneli; uykuya dalma süresini, beş dakikadan uzun uyanmaların sayısını, uykuya daldıktan sonra uyanık geçen süreyi ve yatakta geçen zamanın ne kadarının uykuyla geçtiğini iyi uyku kalitesinin uygun göstergeleri olarak kabul etmiştir (Ohayon ve ark., 2017). Uykusuzlukta belirleyici olan da uykuya dalma ya da uykuyu sürdürme güçlüğünün uykudan memnuniyetsizliğe, sıkıntıya ve gündüz işlevlerde bozulmaya yol açmasıdır (Morin ve ark., 2015).

Uykunun yönüTestte karşılığı
Uykuya dalmaIşığı kapattıktan sonra uzun süre uyuyamamak
Uykuyu sürdürmeGece uyanıp yeniden uyuyamamak, sabah çok erken uyanmak
Dinlendiricilik ve memnuniyetSabah dinlenmiş kalkmak, uykudan genel memnuniyet
Gündüze etkisiDikkat, iş görme ve ruh hali
Düzen ve alışkanlıklarYatma ve kalkma saatleri, akşam ekran ve kafein
Zihinsel uyarılmaYatakta susmayan zihin, uyuyamama kaygısı

Nasıl uygulanır?

Her ifadenin son dört haftada sizin için ne sıklıkla geçerli olduğunu seçin: "Hiçbir zaman" (1 puan) ile "Neredeyse her zaman" (5 puan) arasında. Tek bir kötü geceyi değil, genel tabloyu düşünün. İki ifade ters puanlanır: sabah dinlenmiş kalktığınızı ve uykunuzdan memnun olduğunuzu söylemek puanı düşürür. Toplam puan 12 ile 60 arasında değişir ve yüksek puan daha fazla uyku sorunu işaretini gösterir.

Puanınız nasıl yorumlanır?

Toplam puanMadde ortalamasıUyku sorunu işaretleri
12 ile 291,0 ile 2,4Belirgin değil
30 ile 422,5 ile 3,5Bazı işaretler
43 ile 603,6 ile 5,0Belirgin

Bu test için bir norm ya da kesme puanı yoktur. Aralıklar, madde ortalamasını cevap ölçeğinin alt, orta ve üst bölümlerine ayıran betimleyici aralıklardır.

Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez?

Yüksek puan, uykunuzun ve uykuyla ilgili alışkanlıklarınızın dikkat istediğini gösterir. Göstermediği şey şudur: uykusuzluk bozukluğu, uyku apnesi ya da başka bir uyku bozukluğu tanısı koymaz. Uykusuzluğun değerlendirilmesi; uyku alışkanlıklarını, uyku ortamını, çalışma saatlerini ve gün içi ritmi kapsayan bir görüşmeyi, uyku günlüğünü, bedensel ve ruhsal sağlığa dair soruları ve gerektiğinde ek tetkikleri içerir (Riemann ve ark., 2017). Vardiyalı çalışma, küçük bir bebek ya da yoğun stresli bir dönem puanı geçici olarak yükseltebilir.

Uyku çoğu zaman ruh halinden ayrı düşünülemez. Yatakta zihniniz durmadan dönüyorsa aşırı düşünme testi, endişe ve gerginlik ön plandaysa anksiyete testi, uykuyla birlikte isteksizlik ve çökkünlük varsa depresyon testi belirtilerinizi daha doğrudan değerlendirir.

Uyku kalitesini neler etkiler?

  • Akşam ekran ışığı: Yatmadan önceki saatlerde ışık yayan bir ekrandan kitap okuyanlar, basılı kitap okuyanlara göre daha geç uykuya daldı; melatonin salgıları baskılandı ve ertesi sabah daha az uyanık hissettiler (Chang ve ark., 2015).
  • Kafein: Yatmadan altı saat önce alınan orta dozda kafein bile uykuyu belirgin biçimde bozdu (Drake ve ark., 2013).
  • Uyku saatleri ve alışkanlıklar: Düzenli uyku saatleri, kafein, nikotin ve alkolden kaçınma, gündüz uykusunu sınırlama gibi öneriler gözlemsel ve deneysel çalışmalarda uykuyla ilişkili bulunmuştur; ancak bunların genel toplumdaki doğrudan etkisi büyük ölçüde test edilmemiştir (Irish ve ark., 2015).
  • Uykuya dair kaygı: Uykusuzluk yaşayan kişiler uykuları ve uykusuzluğun ertesi güne etkisi hakkında aşırı endişelenme eğilimindedir; bu endişe bedeni uyarır ve uykusuzluğu sürdüren bir döngü kurabilir (Harvey, 2002). Stresin uykuya etkisini stres nedir yazısında anlattım.

Uyku sorunları nasıl ele alınır?

Avrupa uykusuzluk kılavuzu, yetişkinlerde süregiden uykusuzluk için ilk seçenek olarak uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapiyi (BDT-İ) önerir (Riemann ve ark., 2017). Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi de çok bileşenli BDT-İ'yi güçlü öneriyle destekler; uyku hijyeni eğitiminin ise tek başına bir tedavi olarak kullanılmamasını önerir (Edinger ve ark., 2021). Bu yüzden akşam ekranını ve kafeini azaltmak faydalı bir başlangıçtır, ama süregiden bir uykusuzlukta çoğu zaman yeterli olmaz. İlaç tedavisi gerekip gerekmediğine hekim karar verir; uyku ilacına kendi başınıza başlamayın, kullandığınız bir ilacı da hekiminize danışmadan bırakmayın. Uykusuzluğun nedenlerini ve araştırmalara göre neyin işe yaradığını uykusuzluk yazısında ayrıntılı anlattım.

Kimler için uygundur?

Bu test 18 yaş üstü yetişkinler için hazırlanmıştır. Çocuk ve ergenlerde uyku sorunları aileyle birlikte, yaşa uygun biçimde değerlendirilmelidir.

Ne zaman profesyonel destek almalı?

Uyku sorununuz haftalardır sürüyorsa, haftanın birçok gecesinde tekrarlıyorsa ve gün içinde dikkatinizi, ruh halinizi ya da işinizi etkiliyorsa bir klinik psikolog ya da hekimle görüşmeniz yerinde olur. Uykusuzluğa çökkünlük, umutsuzluk ya da yoğun kaygı eşlik ediyorsa bunu da değerlendirmeye katmak önemlidir. Kimden destek alacağınızdan emin değilseniz psikolog mu psikiyatrist mi yazısı yol gösterebilir.

Kaynaklar

  • Buysse, D. J. (2014). Sleep health: can we define it? Does it matter? Sleep, 37(1), 9 ile 17. DOI
  • Ohayon, M., Wickwire, E. M., Hirshkowitz, M., Albert, S. M., Avidan, A., Daly, F. J. ve ark. (2017). National Sleep Foundation's sleep quality recommendations: first report. Sleep Health, 3(1), 6 ile 19. DOI
  • Morin, C. M., Drake, C. L., Harvey, A. G., Krystal, A. D., Manber, R., Riemann, D. ve Spiegelhalder, K. (2015). Insomnia disorder. Nature Reviews Disease Primers, 1, 15026. DOI
  • Riemann, D., Baglioni, C., Bassetti, C., Bjorvatn, B., Dolenc Groselj, L., Ellis, J. G. ve ark. (2017). European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia. Journal of Sleep Research, 26(6), 675 ile 700. DOI
  • Edinger, J. D., Arnedt, J. T., Bertisch, S. M., Carney, C. E., Harrington, J. J., Lichstein, K. L. ve ark. (2021). Behavioral and psychological treatments for chronic insomnia disorder in adults: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine, 17(2), 255 ile 262. DOI
  • Irish, L. A., Kline, C. E., Gunn, H. E., Buysse, D. J. ve Hall, M. H. (2015). The role of sleep hygiene in promoting public health: A review of empirical evidence. Sleep Medicine Reviews, 22, 23 ile 36. DOI
  • Chang, A. M., Aeschbach, D., Duffy, J. F. ve Czeisler, C. A. (2015). Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(4), 1232 ile 1237. DOI
  • Drake, C., Roehrs, T., Shambroom, J. ve Roth, T. (2013). Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed. Journal of Clinical Sleep Medicine, 9(11), 1195 ile 1200. DOI
  • Harvey, A. G. (2002). A cognitive model of insomnia. Behaviour Research and Therapy, 40(8), 869 ile 893. DOI
  • Sateia, M. J. (2014). International Classification of Sleep Disorders, Third Edition: highlights and modifications. Chest, 146(5), 1387 ile 1394. DOI
  • Hirshkowitz, M., Whiton, K., Albert, S. M., Alessi, C., Bruni, O., DonCarlos, L. ve ark. (2015). National Sleep Foundation's sleep time duration recommendations: methodology and results summary. Sleep Health, 1(1), 40 ile 43. DOI

Sık sorulan sorular

Bu yazıyla ilgili en sık merak edilenleri kısaca derledim.

Uyku kalitemin kötü olduğunu nasıl anlarım?
Uykuya dalmakta uzun süre zorlanıyor, gece sık uyanıp yeniden uyuyamıyor, sabahları dinlenmemiş kalkıyor ve bunun gün içinde dikkatinizi ya da ruh halinizi etkilediğini fark ediyorsanız uyku kaliteniz dikkat istiyor olabilir. Kaç saat uyuduğunuz tek başına yeterli bir ölçü değildir.
Bu test bir tanı koyar mı?
Hayır. Bu test bilimsel bir ölçek değildir; tarama ve farkındalık amaçlı, Kl. Psk. Büşra Bulut tarafından hazırlanmış özgün bir testtir. Uykusuzluk ya da başka bir uyku bozukluğu tanısı klinik değerlendirmeyle konur.
Puanım ne anlama geliyor?
Toplam puan 12 ile 60 arasındadır. 12 ile 29 belirgin bir sorun işareti olmadığını, 30 ile 42 bazı sorun işaretlerini, 43 ile 60 belirgin sorun işaretlerini gösterir. Bu aralıklar betimleyicidir; bir norma ya da kesme puanına dayanmaz.
Bir yetişkin kaç saat uyumalı?
Uzman paneli önerilerine göre sağlıklı yetişkinler için uygun uyku süresi çoğunlukla 7 ile 9 saat, yaşlı yetişkinler için 7 ile 8 saattir. İhtiyaç kişiden kişiye değişir; uykudan sonra dinlenmiş hissetmek süre kadar önemlidir.
Uyku hijyeni uykusuzluğu tedavi eder mi?
Akşam ekranını ve kafeini azaltmak, düzenli saatlerde yatıp kalkmak uykuyu destekler. Ancak klinik kılavuzlar, süregiden uykusuzlukta uyku hijyeni eğitimini tek başına bir tedavi olarak önermez; ilk seçenek uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapidir.
Horlama ve gündüz uyuklama ne zaman önemlidir?
Yüksek sesli horlama, uykuda nefesinizin durduğunun fark edilmesi ya da gün içinde istemeden uyuklama farklı uyku bozukluklarıyla ilişkili olabilir. Bu durumlarda test puanınız ne olursa olsun bir hekime ya da uyku hastalıkları uzmanına danışmanız gerekir.

Yeni Bir Adım

Terapi sürecine başlamak için hazır mısınız?

Sorularınız için iletişime geçebilir veya randevunuzu kolayca planlayabilirsiniz.

İlgili Testler

Diğer Psikolojik Testler