İmposter sendromu nedir?
İmposter sendromu (sahtekar sendromu ya da imposter fenomeni), nesnel başarılara rağmen kişinin aslında yeterince yetenekli olmadığına, çevresindekileri yanılttığına ve bunun bir gün anlaşılacağına inanmasıdır. Kavram, akademik ve mesleki olarak çok başarılı kadınlarla yürütülen terapi çalışmalarından doğdu: bu kadınlar elde ettikleri derecelere ve saygınlığa rağmen aslında zeki olmadıklarını ve kendilerini başarılı sananları kandırdıklarını düşünmeye devam ediyordu (Clance ve Imes, 1978). Sonraki araştırmalar kavramı, başarıyı kendi yeteneğine değil aşırı çabaya ya da talihli dış koşullara bağlama ve yetersizlik gizlenemez hâle geldiğinde "sahtekar" olarak ortaya çıkma korkusu olarak tanımladı (Pannhausen ve ark., 2022).
İmposter sendromu bir hastalık mı?
Hayır. Adında "sendrom" geçse de imposter fenomeni tanı konabilen bir durum değildir; hem klinik örneklemlerde hem de genel toplumda görülen bir deneyim olarak ele alınır (Mak ve ark., 2019). DSM-5-TR ya da ICD-11 gibi tanı sistemlerinde yer almaz. Bu yüzden bu test "sizde imposter sendromu var" gibi bir sonuç vermez; bu duyguları ne sıklıkla yaşadığınızı betimler. Yine de bu duygular kaygı, çökkünlük ve tükenmişlikle birlikte görülebildiği için ciddiye alınmaya değer.
Bu test neleri soruyor?
| Alan | Ne anlama gelir? | Testte karşılığı |
|---|---|---|
| Başarıyı kendine mal edememe | Başarıyı koşullara, başkalarına ya da denk gelmeye bağlama | 1, 2 ve 3. sorular |
| Açığa çıkma kaygısı | Bilmediğin bir şey çıkarsa yerini hak etmediğinin anlaşılacağı korkusu | 4, 5 ve 6. sorular |
| Övgü ve takdire tepki | Övgüyü kabul edememe, takdiri bir yük olarak yaşama | 7, 8 ve 9. sorular |
| Kendini kanıtlama çabası | Aşırı hazırlanma, kıyaslama, fırsatlardan geri durma | 10, 11 ve 12. sorular |
Nasıl uygulanır?
Her ifadenin son birkaç ayda sizin için ne sıklıkla geçerli olduğunu seçin: "Hiçbir zaman" ile "Neredeyse her zaman" arasında. Okulda, işte ya da size önemli gelen herhangi bir alanda yaşadıklarınızı düşünebilirsiniz. Üç ifade (başarıyı kendi emeğinizin sonucu olarak görebilmek, emin olmadığınızı rahatça söyleyebilmek ve övgüyü içtenlikle kabul edebilmek) ters puanlanır: bunlar ne kadar sık geçerliyse puan o kadar düşer. Toplam puan 12 ile 60 arasında değişir ve yüksek puan daha fazla imposter duygusunu gösterir.
Puanınız nasıl yorumlanır?
| Toplam puan | Madde ortalaması | İmposter duyguları |
|---|---|---|
| 12 ile 29 | 1,0 ile 2,4 | Belirgin değil |
| 30 ile 42 | 2,5 ile 3,5 | Bazı işaretler |
| 43 ile 60 | 3,6 ile 5,0 | Belirgin |
Bu test için bir norm ya da kesme puanı yoktur. Aralıklar, madde ortalamasını cevap ölçeğinin alt, orta ve üst bölümlerine ayıran betimleyici aralıklardır. Araştırmalarda kullanılan imposter ölçeklerinin kesme puanları bu teste uygulanamaz.
Sonuç ne anlama gelir, ne anlama gelmez?
Puanınız, başarılarınızla ilgili kendi içinizde neler yaşadığınızı yansıtır. Göstermediği şeyler şunlardır: gerçekten yetersiz olduğunuzu göstermez; tam tersine imposter duyguları çoğunlukla nesnel başarılarla bir arada görülür. Bir ruhsal bozukluğunuz olduğu anlamına da gelmez. Yeni bir işe, okula ya da role başlarken "henüz bilmiyorum" duygusu olağandır; belirleyici olan, bu duygunun başarılar biriktikçe de sürüp sürmediğidir.
İmposter sendromunun nedenlerini, mükemmeliyetçilikle bağını ve neler yapılabileceğini imposter sendromu yazısında ayrıntılı anlattım.
İmposter sendromu ne kadar yaygın?
62 çalışmayı ve 14.161 katılımcıyı kapsayan bir sistematik derlemede imposter duygularının yaygınlığı yüzde 9 ile yüzde 82 arasında değişiyordu; bu büyük fark çoğunlukla kullanılan ölçeğe ve kesme puanına bağlıydı. İmposter duyguları hem kadınlarda hem erkeklerde, ergenlikten meslek yaşamının ileri dönemlerine kadar farklı yaş gruplarında yaygındı ve etnik azınlık gruplarında özellikle yüksekti (Bravata ve ark., 2020). Kavram ilk olarak kadınlarda tanımlanmış olsa da cinsiyet farkına dair bulgular tutarsızdır (Patzak ve ark., 2017).
Mükemmeliyetçilikle ilişkisi nedir?
İkisi sık sık birlikte görülür. 274 kişiyle yapılan bir çalışmada imposter duygularını en iyi yordayan etkenler, mükemmeliyetçiliğin kaygı yanıydı: yaptıklarından şüphe etme, hata yapma kaygısı ve başkalarının kendisinden kusursuzluk beklediğini düşünme. Yüksek standartlar için çaba göstermek ise imposter duygularına aynı ölçüde katkıda bulunmuyordu (Pannhausen ve ark., 2022). Yüksek standartlarınızın size ne kadar yük olduğunu mükemmeliyetçilik nedir yazısında anlattım; mükemmeliyetçilik testi ile de görebilirsiniz.
İmposter duyguları iş ve kariyeri etkiler mi?
Üniversite öğrencileri ve çalışanlarla yapılan iki çalışmada imposter duyguları başarısızlık korkusu, başarı korkusu ve düşük benlik saygısıyla ilişkiliydi; bu duyguları yoğun yaşayanlar kariyerlerini daha az planlıyor, ilerlemek için daha az çaba gösteriyor ve liderlik etmeye daha az istekli oluyordu (Neureiter ve Traut-Mattausch, 2016). Sistematik derlemede de imposter duyguları iş performansında düşüş, daha düşük iş doyumu ve tükenmişlikle ilişkili bulundu (Bravata ve ark., 2020). Bu bulgular bir ilişkiyi gösterir; neden sonuç bağını kanıtlamaz. Tükenmişlik düzeyinizi merak ediyorsanız tükenmişlik sendromu testi fikir verebilir.
İmposter duyguları düşük özgüvenle aynı şey mi?
İlişkili ama aynı değil. Clance İmpostor Fenomeni Ölçeğinin geçerlik çalışmasında imposter duyguları depresyon, benlik saygısı ve sosyal kaygıyla ilişkili bulundu, ancak bu kavramlardan belirgin biçimde ayrışıyordu (Chrisman ve ark., 1995). İmposter duyguları sıklıkla depresyon ve kaygıyla birlikte görülür (Bravata ve ark., 2020). İsteksizlik ve çökkünlük ya da sürekli endişe eşlik ediyorsa depresyon testi ve anksiyete testi, kendinize genel bakışınız için özgüven testi tamamlayıcı olabilir.
İmposter duygularıyla nasıl baş edilir?
Bu konuda kanıt henüz sınırlıdır: sistematik derlemede imposter duygularına yönelik bir tedaviyi değerlendiren yayımlanmış bir çalışma bulunamadı (Bravata ve ark., 2020). Yine de bazı ipuçları var. 459 üniversite birinci sınıf öğrencisiyle yapılan bir çalışmada imposter duyguları yükseldikçe öz şefkat düşüyordu; araştırmacılar öz şefkati artırmaya yönelik çalışmaların bu duygularla baş etmede yararlı olabileceğini öne sürdü (Patzak ve ark., 2017). Kavramı ilk tanımlayan terapistler de bu duyguların bireysel ve grup terapisinde ele alınabildiğini aktardı (Clance ve Imes, 1978). Başarılarınızı ve onlara katkınızı somut olarak not etmek, "bunu bilmiyorum" demeyi denemek ve bu duyguları güvendiğiniz biriyle paylaşmak iyi bir başlangıç olabilir. Kendinize nasıl yaklaştığınızı öz şefkat nedir yazısında anlattım.
Kimler için uygundur?
Bu test 18 yaş üstü yetişkinler için hazırlanmıştır; öğrenciler, çalışanlar ve yeni bir role başlayanlar için özellikle anlamlı olabilir. Ergenlerde benzer duygular okul ve aile ortamıyla birlikte, yaşa uygun biçimde ele alınmalıdır. Test bir başkasını değerlendirmek için değil, kendi deneyiminizi fark etmeniz için tasarlanmıştır.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
İmposter duyguları sizi fırsatlardan geri tutuyorsa, sürekli aşırı çalışmanıza ya da tükenmenize yol açıyorsa veya eşlik eden kaygı ve çökkünlük günlük yaşamınızı zorluyorsa bir uzmanla görüşmeniz yerinde olur. Bursa'da yürüttüğüm çalışmalar için bireysel psikoterapi sayfasına bakabilirsiniz. Kimden destek alacağınızdan emin değilseniz psikolog mu psikiyatrist mi yazısı yol gösterebilir. Umutsuzluk, hayatın yaşamaya değmediği düşüncesi ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa beklemeden 112'yi arayın.




